Czy kiedykolwiek zastanawiałeś się, jak to jest słyszeć kolory? Zjawisko, które określa się mianem „chromostezji”, jest właśnie tym fenomenem, gdzie dźwięki lub akordy wywołują wrażenia barwne. Co ciekawe, nie tylko dźwięki mogą być odbierane w taki sposób – również barwy mogą wywoływać określone dźwięki. Przykłady synestezji, jak określa się to zjawisko, możemy znaleźć wśród znanych artystów, takich jak Nikołaj Rimski-Korsakow, Wassily Kandinsky czy Billie Eilish.
Badania nad synestezją wykazały, że doświadczanie tego zjawiska może być powiązane z niektórymi formami autyzmu oraz z zespołem sawanta. Przykładem synestetyka-sawanta jest Daniel Tammet, który potrafi przeprowadzać złożone obliczenia w umyśle. Co ciekawe, eksperymenty wykazały, że można również wywołać pseudo-synestezję u osób, które wcześniej nie doświadczały tego zjawiska – po pokolorowaniu liter w tekście zaczęli oni postrzegać je jako kolorowe.
Badania z użyciem obrazowania fMRI pokazały również, że podczas zgłaszania doświadczeń kolorystycznych podczas słuchania słów, u osób doświadczających synestezji aktywują się odpowiednie części układu wzrokowego. Istnieją również różne skojarzenia tonacji z barwami, np. C-dur z białym, Es-dur z błękitnoszarym czy D-dur z żółtym.
Jak wpływa na percepcję
Chromostezja, rodzaj synestezji gdzie dźwięki wywołują wrażenia kolorów, występuje u około 4% populacji. Synestetycy doświadczają mimowolnych wrażeń w dwóch lub więcej modalnościach zmysłowych – najczęściej są to synestezje dwuzmysłowe, choć opisano nawet przypadki synestezji czterozmysłowej. Doznania synestezyjne są zwykle jednokierunkowe, tzn. następuje asocjacja z jednej modalności do drugiej, ale nie odwrotnie.
Badania wykazują, że chromostezja, jako jeden z najpowszechniejszych typów synestezji, może wpływać na percepcję muzyki oraz interpretację utworów muzycznych. Osoby z tym rodzajem synestezji postrzegają barwy dźwięków w określony, spersonalizowany sposób – dla jednego synestetycy tonacja D-dur może być delikatna i czerwona, a dla innego zimna i purpurowa.
Opisywane zjawisko jest przedmiotem zainteresowania w neurologii, gdzie naukowcy badają neurobiologiczne podstawy synestezji percepcji zmysłów. Teorie powstawania tego zjawiska obejmują m.in. teorię synestezji niemowlęcej, teorię aktywacji międzymodalnej czy teorię niestłumionej reakcji zwrotnej.
Rola artystów z synestezją
Wielu artystów doświadcza zjawiska chromostezji, czyli postrzegania dźwięków w określonych barwach. Ten unikalna zdolność często wpływa na ich twórczość. Kompozytor George Gershwin nazwał swój słynny utwór „Błękitna rapsodia”, ponieważ widział fragmenty tej muzyki jako błękitne chmury. Z kolei pianista Franciszek Liszt czerpał inspiracje z kolorów replik dzieł malarskich, które obserwował podczas grania.
Synestetycy, czyli osoby doświadczające synestezji, często są związani ze światem sztuki – są muzykami, pisarzami lub innymi twórcami. Zdolność widzenia kolorów podczas gry na instrumentach ma ogromne znaczenie w interpretacji i wykonywaniu utworów. Laureat Nagrody Nobla, fizyk Richard Feynman, również doświadczał synestezji – widział litery w określonych barwach.
Choć synestezja występuje u mniej niż 5% populacji, to jej wpływ na kreatywność artystyczną jest niepodważalny. Unikalna percepcja świata, połączona z nietypowymi bodźcami zmysłowymi, inspiruje artystów do tworzenia wyjątkowych dzieł, pełnych barw, dźwięków i nowych perspektyw.
Przykłady inspiracji zjawiskiem
Różnorodność percepcji, w tym zjawisko chromostezji, gdzie dźwięki postrzegane są jako kolory, inspiruje nie tylko artystów, ale również naukowców. Badania nad tymi zjawiskami neurologicznymi przyczyniają się do lepszego zrozumienia ludzkiej nauki o zmysłach.
Istnieją różne teorie tłumaczące powstawanie synestezji, takie jak teoria synestezji niemowlęcej, teoria aktywacji międzymodalnej i teoria niestłumionej reakcji zwrotnej. Zjawisko to może mieć także podłoże genetyczne, gdyż często występuje rodzinnie. Szacuje się, że stosunek synestetyków płci żeńskiej do męskiej wynosi 6:1.
Osoby z synestezją nierzadko mają lepszą pamięć i szerszą wyobraźnię przestrzenną. Artyści od dawna czerpali inspirację z tej niezwykłej różnorodności percepcji, tworząc dzieła łączące ze sobą różne zmysły. Przykładem może być kompozytor Aleksander Skriabin, który w swojej muzyce próbował oddać wizualne doświadczenie kolorów.
Współcześnie naukowcy wciąż badają zjawisko synestezji, by lepiej zrozumieć ludzkie zmysły i procesy poznawcze. Poprzez dokładne obserwacje i analizy, mają nadzieję odkryć nowe spojrzenie na różnorodność percepcji i złożoność ludzkiego umysłu.
Trendy w badaniach neurologicznych
Badania neurologiczne nad chromostezją koncentrują się na zrozumieniu mechanizmów łączenia różnych modalności zmysłowych w mózgu. Wykorzystuje się techniki neuroobrazowania do analizy aktywności mózgu synestetyków. Badacze próbują ustalić, czy synestezja jest wynikiem nadmiernych połączeń neuronalnych, czy też efektem odmiennego przetwarzania informacji.
Prowadzone są również badania nad potencjalnym wykorzystaniem synestezji w terapiach neurologicznych i psychologicznych. Rozwój badań nad badania nad zmysłami może przyczynić się do lepszego zrozumienia procesów poznawczych i percepcyjnych u ludzi. Nowe odkrycia w neurologia chromostezji mogą pomóc w lepszym zrozumieniu powiązań między dźwięk a kolor i ich wpływu na ludzkie doświadczenia.
Pomimo wyzwań, takich jak ograniczona moc statystyczna i metodologiczne ograniczenia, badania nad synestezją wciąż przynoszą cenne wglądy. Analiza zjawiska z mniej eksploarowanych perspektyw, takich jak jego połączenia ze sztuką, otwiera obiecujące możliwości badawcze. Kompleksowe badania mające na celu weryfikację istniejących hipotez i określenie, czy synestezja jest zjawiskiem percepcyjnym, czy też związanym z pamięcią, stanowią kolejny krok w lepszym zrozumieniu tego fascynującego fenomenu.
